أبو ريحان البيروني ( مترجم : باقر مظفرزاده )

28

الصيدنة في الطب ( داروشناسى در پزشكى ) ( فارسى )

ديگر همهء پنج افتادگى شامل 30 ورق است . اگر همهء افتادگىها را از نظر اندازه تقريبا يكسان به‌حساب آوريم ، آنگاه هريك از آنها شش ورق خواهد بود « 59 » . در اين صورت مىتوان پنداشت كه دست‌نويس الف شامل دفترچه‌هاى شش‌ورقى يا بيشتر به هم دوخته بوده و بعدها به علت‌هايى كه بر ما معلوم نيست پنج دفتر كامل يا شش ورق از هر دفتر افتاده است . نسخهء ب . به سفارش مه‌يرهوف ، محمود صدقى افندى كاتب ورزيدهء كتابخانهء مصر در قاهره ، نسخه‌اى از عكس دست‌نويس الف « 60 » را تهيه كرده است . آن‌گونه كه در پايان كتاب اشاره شده ، رونويسى در 26 ذى الحجه 1354 / 20 مارس 1936 به پايان رسيده است . اين كتاب كه با نسخهء ب مشخص مىشود ، در كتابخانهء نامبرده با رمز ل 3014 نگهدارى مىشود . كتاب در 385 صفحه به نسخ خوانا و با جوهر سياه نوشته شده است . هر صفحه داراى 21 سطر است . عنوان‌ها با جوهر قرمز نوشته شده و هر عنوان با سطر جديد شروع مىشود اما اين قاعده همه جا رعايت نشده و برخى از عنوان‌ها باهم يكى شده است . صدقى افندى بسيارى از حواشى بدخط و دشوارفهم ، البته نه همه ، را بازنويسى كرده است . اشعار از متن جدا شده ، نقطه‌گذارى واژه‌هاى عربى تقريبا به تمامى ترميم شده و واژه‌هاى خارجى نيز بدون تغيير بازنويسى شده است . نسخهء ب روىهم‌رفته خواندن نسخهء الف را تا اندازهء زيادى آسان‌تر كرده است . نسخهء پ . در سال 1935 در بغداد از فتوكپى الف باز هم يك نسخه تهيه شد كه در كتابخانهء دست‌نويس‌هاى موزهء عراق به شماره 1911 نگهدارى مىشود و ظاهرا همراه با ديگر دست‌نويس‌ها از كتابخانهء انستاس كرملى « 61 » ( 1866 - 1947 ) دانشمند مشهور لبنانى به اينجا رسيده است . متن در 427 صفحه به خط خوش نسخ نوشته شده و هر ( 59 ) . M . Krause نيز بر پايهء بررسى شماره‌گذارى دفترچه‌ها كه در دست‌نويس به‌جا مانده ، به همين نتيجه رسيده است ، XXII , DI , Krause ، ص 268 . اثرى از اين شماره‌گذارى در فتوكپى وجود ندارد . ( 60 ) . Vorwort ، ص 13 . ماحى نيز در مقدمة فى تاريخ الطب العربى از اين نسخه ياد كرده است . ( 61 ) . در دست‌نويس پ اين‌چنين نشانه‌گذارى شده است ؛ قس . III , GAL , Brockelmann ، ص 493 . از اين نسخه در نوشته چاپى ياد شده است ، نك . كوركيس عواد ، « مخطوطات مكتبة المتحف العراقى ببغداد » ، مجلة معهد المخطوطات العربية ، المجلد الاول ، الجزء الاول ، ص 46 ، 1955 ؛ در اينجا اين دست‌نويس را جزء كتاب‌هاى شيمى به‌شمار آورده‌اند . منجّد ، مصادر جديده ، ص 282 .